على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
2647
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
قرص ( qors ) ا . ع . گرده و كليچه . ج : اقراص و قرصة ( qerasat ) . و قرص الشمس : عين شمس . و نيز قرص : نام ريگ تودهاى . و نام زنى . قرص ( qors ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - گرده و كليچه و كماچه . و هر چيز گردى مانا بكليچه . و قرص خورشيد : چشمهء خورشيد . و قرص خورشيد در سياهى شدن : فرو رفتن آفتاب . و قرص زر و يا قرص زر مغربى : آفتاب . و قرص سيمين : ماه . و قرص گرم و سرد : آفتاب و ماه . و قرص مه : گردهء ماه . و قرص نان : گردهء نان . و قرض هفت دره : آفتاب . قرص ( qaras ) م . ع . قرص قرصا ( از باب سمع ) : پيوسته داورى كرد در حسب و هميشگى نمود در غيبت . قرص ( qoras ) ع . ج . قرصة ( qorast ) . قرصافة ( qers fat ) ا . ع . بازيچهاى مر كودكان را كه بادفر گويند . و زن و ماده شتر گرداندام كه گوئى گوئى است مىگردد . و قاصه قرصافة : بازى است مر تازيان را . قرصبة ( qarsabat ) م . ع . قرصبه قرصبة : بريد آن را . قرصة ( qorsat ) ا . ع . قرص و كليچه و گرده . ج : قرص ( qoras ) . قرصة ( qerasat ) ع . ج . قرص ( qors ) . قرصد ( qarasad ) ا . ع . كفه . و خوشهاى كه پس از كوفتن باقى ماند . قرصع ( qarsa ' ) ا . ع . نرهء كوتاه . و نام مردى لئيم از اهل يمن . و منه المثل : الام من قرصع او من ابن قرصع او من ابن القرصع . قرصعة ( qarsa'at ) م . ع . قرصع قرصعة : ترنجيد و درهم شد . و نهفته گرديد . و بسستى خورد . و بنا كسى تنها خورد . و قرصع الكتاب : نبشت كتاب را . و قرصعت المراة : برفتار بد رفت آن زن در راه . و قرصعت المراة فى بيته : نشست آن زن و دير ماند در خانه . قرصعنة ( qarsa'nat ) ا . ع . گياهى خار دار كه شويكة ابراهيم نيز گويند و داراى چند نوع است و نوعى از آن را خار خسك نامند . قرصك ( qorsak ) ا . پ . نوعى از شيرينى . قرصمة ( qarsamat ) م . ع . قرصمه قرصمة : شكست آن را . و بريد آن را . قرصنة ( qorsonnat ) ص . ع . امراة قرصنة : زنى كه خمير را با دو انگشت نگيرد . قرصوف ( qorsuf ) ا . ع . قاطع و برنده . قرصه ( qorse ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - قرص و گرده . و قرصهء زر : آفتاب . قرض ( qarz ) م . ع . قرض الشيئ قرضا ( از باب ضرب ) : بريد آن چيز را . و بريد آن چيز را بمقراض : و قرض الفار الثوب : خورد آن جامه را موش . و قرض المكان : روى گردانيد از آن جاى و كرانه گزيد از آن ، و چون شخصى برفيق خود گويد : هل مررت به مكان كذا و كذا يعنى آيا گذشتهاى تو از چنين مكانى ؟ جواب مىدهد : قرضته ذات اليمين ليلا يعنى در شب از آن گذشتم . قوله تعالى : وَ إِذا غَرَبَتْ تَقْرِضُهُمْ ذاتَ الشِّمالِ اى تخلفهم شمالا و تجاوزهم و تقطعهم و تتركهم على شمالها . و يق : جاء فلان و قد قرض رباطه يعنى بمرد فلان و يا نزديك به مردن رسيد . و قرض فى سيره : به چپ و راست پيچان و خمان رفت . و قرض فلانا : پاداش داد فلان را . و قرض الشعر : شعر گفت . و قرض فلان ( از باب ضرب و سمع ) : بمرد فلان . و قرض قرضا ( از باب سمع ) : برگرديد از چيزى به چيزى . قرض ( qarz ) و ( qerz ) ا . ع . وام و دين و آن چيزى كه به كسى داده شود تا از وى پس گيرند . و هر چه پيش فرستاده شود از نيكى و بدى . ج : قروض . قرض ( qarz ) و ( qerz ) م . ع . قرض قرضا و قرضا ( از باب ضرب ) : وام داد . قرض ( qarz ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - وام و شيابى و دين و چيزى كه از كسى گيرند تا واپس دهند خواه پول باشد و يا جز آن . و قرض حسن و يا قرض الحسنه : وامى كه بىمنفعت باشد و در وقت واپس دادن معادل آنچه گرفته شده بدون زيادتى پرداخته شود . و قرض دادن : وام دادن . و قرض داشتن : مقروض بودن و وام دار بودن . و قرض كردن و يا قرض گرفتن : وام گرفتن و از كسى چيزى بوام گرفتن و عاريه نمودن . قرضاب ( qerz b ) ا . ع . دزد . و دزد محتاج و فقير . ج : قراضبة ( qar zebat ) . و شير بيشه . و شمشير برنده . و هر چيز اندك و حتير . يق : ما رزاته قرضابا يعنى نقصان نكردم چيزى را . قرضاب ( qerz b ) ص . ع . رجل قرضاب : مردى كه چيز خشك خورد . قرضاب ( qerz b ) و قرضابة ( qerz bat ) ا . ع . آنكه هر چه يابد خورد و چيزى باقى نگذارد . قرضب ( qerzeb ) ا . ع . آنچه در پرويزن ماند و دور ريخته شود . قرضبة ( qarzabat ) م . ع . قرضبه قرضبة : به سختى بريد آن را . و قرضب اللحم فى البرمة : گرد آورد گوشت را در ديگ . و قرضب الشيئ : پراكنده و پريشان كرد آن چيز را . و قرضب اللحم :